22 Tháng Mười Một 2019
 
Diễn đànDiễn đànSuy nghĩ và thả...Suy nghĩ và thả...Nghi hoặc về ch...Nghi hoặc về ch..."thủy tạ" hay "nhà thủy tọa"?"thủy tạ" hay "nhà thủy tọa"?
Trước Trước
 
Tiếp Tiếp
Bài mới
 10/06/2010 4:00 SA
 
 Được sửa bở aiviet  vào 10/06/2010 4:01:09 SA

Chào các bác,

Hôm qua nhân thảo luận khoa học, một anh bạn đồng nghiệp của tôi đưa ra thuyết “nhà thủy tạ” là do đọc chệch từ “nhà thủy tọa” (nhà ngồi trên mặt nước) mà thành.

Tôi có một cái đam mê vô cùng về những cái từ nguyên thế này nên rất khoái và suy nghĩ về nó khá nhiều. Tuy nhiên, tôi thấy vẫn còn nhiều thắc mắc. Thứ nhất, từ bé trong gia đình tôi không ai dùng chữ “nhà Thủy tạ” mà chỉ nói “đi ăn kem Thủy tạ” hay “ra Thủy tạ ngồi hóng mát”. Cố nhiên, “Thủy tọa” với tư cách một tính từ “ngồi trên nước” đi một mình chẳng có nghĩa lý gì mà bắt buộc phải là “nhà Thủy tạ” mới có thể có nghĩa. Không lẽ song thân tôi lại nói sai (từ xưa tới nay cái gì chưa có lý thì phải là bố tôi nói, tôi mới chấp nhận như tiên đề được).

Thủy tạ chắc có từ thời Tây sang, sau Tháp Rùa lại gần Đông kinh nghĩa thục, chắc phải do một cụ nhà nho đặt tên mới được bà con dùng theo ( Thời đó còn trọng thân khinh hào. Sau đó cử nhân không thể bằng lý trưởng. Ngày nay, nhắc đến ông hiệu trưởng ngang như cụ đốc học ngày xưa người ta cứ băn khoăn không biết có oai bằng Vụ trưởng hay không). Tuy nhiên, đã là nhà nho thì không có kiểu “nôm na mách qué” được. Nếu đã chơi nôm thì choác ngay “nhà lổi” cho xong hơi đâu bày đặt “thủy tọa” cho khổ. Mà chơi chữ thì phải chơi hẳn “thủy tọa đình” hay “thủy tọa lâu”. Khi đó thì cần quái gì “tọa”. Thêm nữa, nghe nói từ Nam chí Bắc cũng có mấy cái Thủy tạ nổi tiếng lận. Không lẽ mấy ông nói ngọng như nhau. Dân Mít ta có tính “Non sông bờ cõi “cũng” chia. Phong tục Bắc Nam “đã” khác”. Cái gì nói ngọng giống nhau thì phải là của “đặc sản”. Hay là cái vị trong Nam ra Bắc học làm Thủy tạ mang về theo cả cái tên ngọng. Vô lý.

Như vậy là phải hỏi cụ Google vậy. Tra “thủy tọa”, “thủy tạ” thấy giải thích “thủy tạ” từ “thủy tạ” ra khắp nơi, thấy cũng hốt, nửa tin nửa ngờ. Nhưng đa số các vị cũng chỉ biết đến “tọa” là “ngồi” thì tôi đây cũng biết, chưa có gì khả tín. Do vậy, tôi tìm đến cụ Thiều Chửu vậy, xem “tạ” có nghĩa gì không. (Cụ Thiều chửu có cái dở là không tra được từ kép “thủy tạ”). Loay hoay với một đống “tạ” thì tôi tìm được chữ “tạ” này có nghĩa là cái nhà sàn, cái nhà hình đài. Hi hi hi, mấy bác học trò hay chữ lỏng chết với tôi rồi.

Nhưng để cẩn thận phải xem trong tiếng Tàu chữ tạ này có đi với chữ “thủy” không. Dễ nhất là quay lại Google Translate (thủy tạ) thì nó dịch thẳng cánh là “water pavilion”. Sau đó làm luôn Google search “ ” và dịch luôn ra tiếng Anh (cảm ơn máy dịch quá) thì thấy thấy vô số và đều dịch ra “gian nhà hàng trên nước” ở Hàng Châu và vô số thắng cảnh. Té ra, các cụ nhà nho cũng không sáng tạo từ mới làm gì cho mệt (mà cũng không phải sở trường của các cụ), các cụ cứ bưng từ có sẵn của Tàu. Như vậy ắt “thủy tạ” phải là từ kép trong tiếng Tàu. Kiếm mấy cuốn từ điển Hán Anh trên mạng thì đều có từ kép “ ” nghĩa là water pavilion có thể là “gian hàng” hay “cung điện”. Thế là xong. Túm lại việc chữ nghĩa không dễ dàng. Không nên tin giải thích sơ sài mà khéo sau này con cháu ta loạn chiêu lại tưởng cắt nghĩa “thủy tạ” là từ “thủy tọa” ra là đúng thì toi. Cũng may mà “thủy tọa” lại là tính từ tôi mới khổ công tra cứu thế.

Từ nay, xin các bác cứ theo như song thân tôi dạy, cấm nói “nhà Thủy tạ” mà chỉ có “Thủy tạ” thôi. Viết xong, sực nhớ ở Huế, trong lăng Tự Đức có “Khiêm tạ” chắc không thể là vua nói ngọng được.

Trước Trước
 
Tiếp Tiếp
Diễn đànDiễn đànSuy nghĩ và thả...Suy nghĩ và thả...Nghi hoặc về ch...Nghi hoặc về ch..."thủy tạ" hay "nhà thủy tọa"?"thủy tạ" hay "nhà thủy tọa"?